Stajnie Książęce w Pszczynie to odrestaurowany kompleks zabudowań z drugiej połowy XIX wieku, który kiedyś służył arystokratycznej rodzinie Hochbergów. Dziś pełni rolę przestrzeni wystawienniczej, gdzie można zobaczyć zarówno oryginalną architekturę z zachowanymi boksami dla koni, jak i zmieniające się ekspozycje. To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć coś więcej niż samo zamek – fragment życia arystokracji, gdzie prestiż mierzono liczbą szlachetnych koni i reprezentacyjnych powozów.
- oryginalna architektura z XIX wieku
- zmieniające się ekspozycje artystyczne
- zachowane detale historyczne
- unikalny drewniany bruk
- baszta nadająca zamkowy charakter
Historia Stajni Książęcych w Pszczynie
Pierwsze wzmianki o stajniach przy pszczyńskim zamku pochodzą z 1629 roku, ale obecny kompleks powstał znacznie później. Hochbergowie, którzy w XIX wieku byli książętami pszczyńskimi i należeli do elity Cesarstwa Niemieckiego, potrzebowali odpowiedniej oprawy dla swojej pozycji. Konie szlachetnych ras były wtedy wizytówką każdego szanującego się arystokraty, więc na południowych obrzeżach parku, po wschodniej stronie pałacu, powstał zespół efektownych budynków.
Projekt przygotował architekt Olivier Pavelt. Powozownia stanęła w 1864 roku, stajnie wraz z siodlarnią w latach 1866-1867, a ujeżdżalnia w 1869. Gdy na początku XX wieku pojawiły się automobili, między 1904 a 1910 rokiem dobudowano murowany garaż na dziewięć książęcych limuzyn. Hochbergowie gościli w Pszczynie monarchów i arystokrację z całej Europy, więc każdy detal musiał być dopięty na ostatni guzik.
Wnętrze stajni zachowało sklepienie krzyżowo-żebrowe wsparte na smukłych żeliwnych kolumienka. Ciekawostką jest drewniany bruk, który kiedyś tłumił odgłos końskich kopyt.
Architektura i styl zabudowań
Stajnie wzniesiono w stylu historyzującym, który nawiązuje do architektury romańskiej i gotyckiej. Ceglane budynki na rzucie prostokąta mają portale i okna zwieńczone półowalnymi łukami, miejscami pojawiają się też okna okrągłe. Pod dachem biegnie fryz arkadowy, a całość dopełnia dekoracja rzeźbiarska – między innymi głowa konia.
Szczególną uwagę przyciąga baszta umieszczona między stajnią a ujeżdżalnią. To element, który nadaje kompleksowi niemal zamkowy charakter. Powozownię nakryto drewnianym stropem, zachowując oryginalny układ pomieszczeń. Po wojnach światowych obiekt podupadł – przez lata mieściła się tu sala sportowa, co niestety zniszczyło część cennej architektury. Dopiero gruntowna renowacja rozpoczęta w 2010 roku przywróciła stajniom dawny blask.
Co można zobaczyć w środku
Stajnie funkcjonują jako przestrzeń muzealna z wystawami stałymi i czasowymi. W boksach, gdzie kiedyś stały książęce konie, teraz wiszą obrazy lub prezentowane są różne ekspozycje. Przez lata gościły tu między innymi fotografie z balu kostiumowego królowej Wiktorii, prace malarskie Leona Dołżyckiego czy wystawę karetą Jana III Sobieskiego.
Sam budynek robi wrażenie. Zachowane oryginalne elementy – sklepienia, żeliwne kolumienki, drewniany bruk – pozwalają poczuć atmosferę XIX-wiecznej arystokratycznej posiadłości. Nie trzeba być miłośnikiem historii, żeby docenić kunsztowne wykonanie i dbałość o detale. To po prostu dobrze zachowany zabytek, który ma swój klimat.
Dla kogo to miejsce
Stajnie Książęce to dobry punkt na mapie dla osób zwiedzających Pszczyną, szczególnie jeśli planują wizytę w zamku i parku. Kompleks znajduje się w pobliżu głównych atrakcji miasta, więc łatwo wkomponować go w trasę spaceru. Dla rodzin z dziećmi to okazja, żeby opowiedzieć o tym, jak kiedyś żyli książęta i dlaczego konie były tak ważne.
Miłośnicy architektury docenią historyzujący styl i zachowane detale konstrukcyjne. Osoby zainteresowane sztuką znajdą tu zmieniające się ekspozycje – warto sprawdzić przed wizytą, co aktualnie jest wystawiane. Zwiedzanie nie zajmuje dużo czasu, około 30-45 minut, więc można je połączyć z wizytą w zamku czy spacerem po parku krajobrazowym zaprojektowanym przez słynną księżną Daisy – Angielkę Marię Teresę Cornwallis-West, która w 1891 roku wyszła za Jana Henryka XV Hochberga.
Renowacja Stajni Książęcych trwała trzy lata i kosztowała ponad 12 milionów złotych. Prace zakończono w połowie 2012 roku, ale obiekt został otwarty dla zwiedzających dopiero po dostosowaniu do wymogów muzealnych.
Stajnie Książęce jako część większej całości
Warto spojrzeć na stajnie w szerszym kontekście. Pszczyna to miasto, które zawdzięcza swoją sławę przede wszystkim pałacowi książąt pszczyńskich i otaczającemu go parkowi krajobrazowemu. Centrum z malowniczym rynkiem pełnym zabytków również przyciąga turystów. Stajnie stanowią uzupełnienie tej układanki – pokazują, jak funkcjonowała cała rezydencja, nie tylko jej reprezentacyjna część.
Hochbergowie dbali o każdy element swojej posiadłości. Stajnie nie były zwykłym gospodarczym budynkiem schowanym gdzieś z tyłu – to pełnoprawna część zespołu pałacowego, zaprojektowana z rozmachem i dbałością o estetykę. Po zwiedzeniu zamku i spacerze po parku warto zajrzeć właśnie tu, żeby zobaczyć pełen obraz życia arystokratycznej rodziny.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Stajnie Książęce znajdują się przy ulicy Basztowej 6-8 w Pszczynie, w bezpośrednim sąsiedztwie zamku i parku. Dojazd samochodem nie stanowi problemu – Pszczyna leży na południe od konurbacji górnośląskiej, otoczona Lasami Pszczyńskimi. Parking można znaleźć w okolicy centrum.
Godziny otwarcia: Obiekt jest nieczynny w poniedziałki. We wtorki otwarte od 10:00 do 15:00 (ostatnie wejście o 14:00), od środy do piątku od 9:00 do 16:00 (ostatnie wejście o 15:00), a w soboty i niedziele od 10:00 do 17:00 (ostatnie wejście o 16:00).
Ceny biletów: Wtorki są dniami bezpłatnymi dla turystów indywidualnych. W pozostałe dni ceny biletów są przystępne – warto sprawdzić aktualne stawki na stronie Muzeum Zamkowego w Pszczynie, które zarządza obiektem.
Kontakt: tel. 32 211 90 56. Więcej informacji można znaleźć na stronie zamek-pszczyna.pl. Jeśli planuje się wizytę w Pszczynie, dobrze jest zarezerwować sobie przynajmniej pół dnia na zwiedzanie zamku, parku i stajni. Całość tworzy spójną całość, która pokazuje, jak wyglądało życie na arystokratycznej posiadłości w XIX i na początku XX wieku.