W Cieszynie, przy ulicy Głębokiej 50, działa miejsce, które przenosi w czasy, gdy książki i gazety powstawały zupełnie inaczej niż dziś. Muzeum Drukarstwa to żywa, czynna drukarnia typograficzna z XIX wieku, gdzie wszystkie eksponaty nie tylko można oglądać, ale przede wszystkim dotykać i używać. To jedyne takie muzeum w Polsce, gdzie cały zgromadzony sprzęt jest w pełni sprawny.
Miejsce powstało w 1996 roku z pasji Karola Franka, wieloletniego pracownika Cieszyńskiej Drukarni Wydawniczej. Chodziło o to, żeby uratować przed zniszczeniem maszyny i urządzenia, które pamiętają czasy świetności lokalnego drukarstwa.
- czynna drukarnia z XIX wieku
- unikalne warsztaty dla wszystkich
- możliwość dotykania eksponatów
- historia drukarstwa w regionie
- profesjonalni przewodnicy z pasją
Historia drukarstwa na Śląsku Cieszyńskim
Cieszyn miał swoje pięć minut w historii polskiego drukarstwa. Od 1806 roku funkcjonowała tu drukarnia rodziny Prochasków – w pewnym momencie największa w całej Monarchii austriacko-węgierskiej. To właśnie Prochaskowie sprawili, że drukarstwo na Śląsku Cieszyńskim rozkwitło na dobre.
Materiały i urządzenia z ich drukarni cudem przetrwały II wojnę światową. Kiedy w latach 90. XX wieku okazało się, że tradycyjna typografia przestaje być opłacalna, Karol Franek postanowił działać. Zaczął zbierać maszyny, które trafiały na złom. Firma Prodruk, którą kierował, przekazała w 1996 roku zabytkowy sprzęt Miastu Cieszyn. Tak powstało muzeum.
Muzeum reklamuje się hasłem: „Nie znajdziesz tu nieboszczyków pod ścianą”. To nawiązanie do tego, że wszystkie eksponaty działają i można ich dotykać – choć trzeba liczyć się z tym, że można się pobrudzić farbą drukarską.
Co zobaczysz w Muzeum Drukarstwa
Wnętrze przypomina prawdziwą drukarnię sprzed wieku. Regały pełne szuflad z czcionkami, maszyny linotypowe, prasy drukarskie, urządzenia do odlewania, klisze, matryce chemigraficzne i drzeworytnicze. Wszystko zachowane w oryginalnym stanie i gotowe do pracy.
Nie da się zwiedzić muzeum samodzielnie – zawsze oprowadza przewodnik. I dobrze, bo inaczej trudno byłoby zrozumieć, jak te wszystkie mechanizmy działają. Podczas wizyty można zobaczyć cały proces powstawania druku dawną metodą: od ręcznego układania tekstu z pojedynczych liter, przez składanie i odlewanie na skomplikowanych maszynach, odbijanie na papierze, aż po końcowy etap introligatorski.
Wyposażenie muzeum pochodzi z różnych źródeł. Oprócz maszyn z Cieszyńskiej Drukarni Wydawniczej, w 1998 roku przejęto sprzęt z likwidowanej pracowni typografii Uniwersytetu Śląskiego. Później doszły kolejne elementy: kocioł do przetopu stopu linotypowego, tytularka z kompletem matryc, liniarka do rysowania linii na papierze.
Warsztaty dla dzieci i dorosłych
Muzeum prowadzi różnego rodzaju warsztaty, które pozwalają samodzielnie spróbować sił w dawnym drukarstwie. Na warsztatach graficznych można własnoręcznie przygotować matrycę z tekstem lub rysunkiem, a potem wytłoczyć z niej odbitkę na papierze za pomocą starej prasy.
Są też warsztaty introligatorskie, gdzie uczestnicy wykonują własny notes, oraz typograficzne, podczas których można składać tekst z czcionek i drukować. To najlepszy sposób, żeby zrozumieć, ile pracy wymagało kiedyś wydanie nawet prostej ulotki.
Dla grup szkolnych przygotowano specjalne programy. Uczniowie mogą sami obsługiwać maszyny i drukować – to zdecydowanie ciekawsze niż samo oglądanie eksponatów za szybą.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum sprawdzi się przede wszystkim u rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Młodsze pociechy mogą się nudzić podczas oprowadzania, ale warsztaty z drukowaniem to już inna sprawa – tu dzieci naprawdę się angażują. Miłośnicy historii techniki i rzemiosła znajdą tu sporo do odkrycia.
Nie jest to typowa atrakcja na szybką wizytę. Żeby naprawdę coś z tego wynieść, warto przeznaczyć przynajmniej godzinę, a jeśli planujecie warsztaty – nawet dwie.
Od 2010 roku Muzeum Drukarstwa znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. W 2014 roku placówka otrzymała Śląską Nagrodę im. Juliusza Ligonia.
Zmiany i modernizacja muzeum
W kwietniu 2019 roku muzeum zamknięto na rozbudowę i modernizację. Prace finansowane były z funduszy unijnych. Po remoncie, w 2022 roku, nastąpiły zmiany organizacyjne – zarządzanie muzeum włączono w strukturę Zamku Cieszyn, który prowadzi je we współpracy ze Stowarzyszeniem Muzeum Drukarstwa.
To dość istotna zmiana, bo wcześniej muzeum działało tylko dzięki zaangażowaniu entuzjastów. Teraz ma stabilniejsze zaplecze organizacyjne.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Muzeum znajduje się przy ulicy Głębokiej 50 w Cieszynie. Wejście od tej ulicy funkcjonuje od 2012 roku – wcześniej było od ulicy Stromej, więc jeśli korzystacie ze starszych przewodników, możecie się zgubić.
Ceny biletów uzależnione są od tego, czy chcecie tylko zwiedzać z przewodnikiem, czy też wziąć udział w warsztatach. Niestety, oficjalna strona muzeum jest w budowie, więc aktualne informacje o cenach i godzinach otwarcia najlepiej sprawdzić telefonicznie pod numerem 695 217 850 lub szukać informacji na profilu Facebook muzeum.
Dojazd do Cieszyna nie sprawia problemów – miasto leży przy granicy z Czechami, dobrze skomunikowane drogami i koleją. Samo muzeum znajduje się w centrum, niedaleko innych atrakcji Cieszyna, więc można połączyć wizytę z poznawaniem miasta.
Muzeum można też zwiedzić wirtualnie przez platformę silesia.travel – przydatne, jeśli chcecie najpierw sprawdzić, czy to miejsce was zainteresuje.