Góra Żar w Beskidzie Małym to miejsce, gdzie technika spotyka się z przyrodą w dość nietypowy sposób. Na szczycie, zamiast tradycyjnej polany, czeka ogromny sztuczny zbiornik wodny – część elektrowni szczytowo-pompowej ukrytej we wnętrzu góry. Do tego kolejka linowo-terenowa, widoki na dwa jeziora i całą masę atrakcji, które sprawią, że na tym 761-metrowym wzniesieniu spędzić można cały dzień.
- unikalna podziemna elektrownia
- spektakularne widoki z kolejki
- zbiornik wodny na szczycie
- możliwość zwiedzania elektrowni
- szlaki turystyczne dla piechurów
Elektrownia w sercu góry – unikalna atrakcja techniczna
Elektrownia Porąbka-Żar to druga co do wielkości elektrownia szczytowo-pompowa w Polsce, ale jedyna całkowicie podziemna. Jej budowa trwała od 1964 do ostatniego dnia 1979 roku, a efekt robi wrażenie do dziś. Cała instalacja mieści się we wnętrzu masywu Żaru, a na szczycie powstał zbiornik o wymiarach 650 na 250 metrów i głębokości sięgającej 28 metrów. To najwyżej położony zbiornik tego typu w kraju.
Zasada działania jest prosta, choć skala imponująca – w nocy, gdy prądu jest pod dostatkiem, woda pompowana jest z Jeziora Międzybrodzkiego do zbiornika na górze. W dzień, podczas szczytów zapotrzebowania, spada z powrotem przez turbiny, wytwarzając energię. Różnica wysokości wynosi 440 metrów, co daje elektrowni sporą moc.
Jednym z pierwszych pomysłodawców budowy elektrowni w tym miejscu był Gabriel Narutowicz – ten sam, który później został prezydentem Polski. Choć nie wskazał dokładnej lokalizacji, to właśnie jego wizja zapoczątkowała projekt, zrealizowany dopiero kilkadziesiąt lat później.
Elektrownię można zwiedzać – w weekendy wstęp kosztuje 18 złotych. Trasa prowadzi przez podziemne korytarze, gdzie zobaczyć można makietę przestrzenną całego kompleksu, silniki rozruchowe i specjalny film pokazujący, jak działa cały system. To ciekawa opcja zwłaszcza dla osób zainteresowanych techniką i inżynierią.
Kolejka na szczyt – wygodny sposób na widoki
Od 2004 roku na Górę Żar prowadzi kolejka linowo-terenowa – taka sama jak na Gubałówkę. Wagoniki pokonują 1300 metrów w zaledwie 5,5 minuty, a przejazd to sama w sobie atrakcja. Przeszklone kabiny pozwalają podziwiać rozciągające się wokół widoki na Jezioro Międzybrodzkie, Beskid Śląski i Żywiecki.
Bilet w obie strony kosztuje 19 złotych, w jedną – 15 złotych. Kolejka kursuje przez cały rok, więc bez względu na porę można z niej skorzystać. Dla tych, którzy wolą wędrować pieszo, prowadzi kilka szlaków – najłatwiej iść trasą narciarską biegnącą równolegle do torów kolejki. Podejście zajmuje około godziny i przez cały czas towarzyszy mu widok na dolinę.
Kolejka powstała na torach dawnego wyciągu szybowcowego. To właśnie Górska Szkoła Szybowcowa „Żar”, działająca tu od 1936 roku, zaproponowała przeniesienie starego taboru z Gubałówki i stworzenie nowej atrakcji turystycznej.
Co zobaczyć na szczycie Góry Żar
Główną atrakcją jest oczywiście sam zbiornik – ogromna tafla wody otoczona betonowymi wałami o wysokości ponad 30 metrów. Całość uszczelniono kilkoma warstwami asfaltu przełożonymi żelbetem. Można obejść zbiornik dookoła i z różnych punktów podziwiać panoramę.
Widoki rzeczywiście są rozległe. Z jednej strony Kotlina Żywiecka z Jeziorem Żywieckim, z drugiej Jezioro Międzybrodzkie u stóp góry. W tle ciągną się pasma Beskidu Śląskiego, Żywieckiego i Grupa Magurki Wilkowickiej. W dobrej widoczności można dojrzeć nawet słowacką Małą Fatrę.
Na szczycie znajduje się restauracja serwująca regionalne potrawy, kramy z pamiątkami i punkty gastronomiczne. Latem działa całoroczny tor saneczkowy – zjeżdżając specjalnymi sankami po torze można poczuć solidny zastrzyk adrenaliny. To dobra zabawa zarówno dla dzieci, jak i dorosłych.
Raj dla miłośników latania
Góra Żar od dziesięcioleci przyciąga szybowników i paralotniarzy. Górska Szkoła Szybowcowa „Żar” uznawana jest za jedną z kolebek polskiego szybownictwa, obok ośrodków w Ustianowej i Bezmiechowej. Warunki do latania są tu wyjątkowo dobre – termika i ukształtowanie terenu sprzyjają długim lotom.
Z wierzchołka góry startują paralotniarze, którzy mają stąd niepowtarzalny widok na dwa jeziora i okoliczne pasma górskie. U podnóża działa lotnisko z pasem startowym dla samolotów holujących szybowce. Dla osób zainteresowanych lotem dostępne są loty widokowe i kursy szybowcowe.
Zimowe szaleństwo na stokach
Zimą Góra Żar zmienia się w ośrodek narciarski. Główna trasa zjazdowa ma długość 1600 metrów i jest sztucznie naśnieżana, co gwarantuje dobre warunki przez cały sezon. Stok ma średni poziom trudności, więc sprawdzi się zarówno dla średnio zaawansowanych narciarzy, jak i tych dopiero rozwijających swoje umiejętności.
Obok górnej stacji kolejki znajduje się wyciąg orczykowy. Przy dolnej stacji działa stok dla najmłodszych z wyciągiem taśmowym – idealne miejsce dla dzieci stawiających pierwsze kroki na nartach. Dostępna jest wypożyczalnia sprzętu oraz szkoła narciarska i snowboardowa.
Park linowy i inne atrakcje dla rodzin
Przy dolnej stacji kolejki czeka Park Linowy Trollandia – rozbudowany kompleks tras o różnym stopniu trudności. To świetna opcja dla rodzin z dziećmi, które chcą połączyć górską wycieczkę z dawką adrenaliny na wysokości.
Dla miłośników kolarstwa górskiego przygotowano trasy downhillowe – zjazdy techniczne wymagające wprawy i odwagi. Bike park oferuje różne warianty tras, od łatwiejszych po naprawdę wymagające.
Wokół Góry Żar prowadzi sieć szlaków turystycznych. Czerwony szlak łączy szczyt z sąsiednią Kiczerą, skąd podobno widoki są jeszcze lepsze. Czarny szlak prowadzi z Międzybrodzia Żywieckiego bezpośrednio na szczyt. Żółty schodzi stromo w dół z pięknymi widokami na Jezioro Żywieckie i rzekę Sołę.
Praktyczne informacje przed wizytą
Ceny kolejki: bilet w obie strony – 19 zł, w jedną stronę – 15 zł. Dzieci i seniorzy mogą liczyć na zniżki.
Zwiedzanie elektrowni: 18 zł w weekend. Warto wcześniej sprawdzić godziny otwarcia, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu.
Dojazd: z Żywca drogą 946, potem 948 w kierunku Kęt. Po przejechaniu przez Czernichów, przy Jeziorze Międzybrodzkim skręt w prawo na Międzybrodzie Żywieckie. Kierunkowskazy są dobrze oznaczone. Parking znajduje się przy dolnej stacji kolejki – płatny, ale nie drogi.
Czas wizyty: jeśli chodzi tylko o przejazd kolejką i spacer po szczycie – 2-3 godziny wystarczą. Z dodatkowymi atrakcjami (tor saneczkowy, park linowy, zwiedzanie elektrowni) można spędzić tu spokojnie cały dzień. Piesze wejście zajmuje około godziny, zejście nieco mniej.
Dla kogo: Góra Żar sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi docenią kolejkę, tor saneczkowy i park linowy. Miłośnicy techniki – zwiedzanie elektrowni. Aktywni turyści – szlaki i trasy rowerowe. Zimą to miejsce dla narciarzy i snowboardzistów. Jedyne, czego tu zabraknie, to zupełnej dzikości – to góra mocno zagospodarowana turystycznie.
Warto połączyć wizytę na Żarze z rejsem po Jeziorze Żywieckim lub spacerem wzdłuż zapory w Porąbce. Okolica oferuje mnóstwo możliwości, a Góra Żar stanowi dobry punkt wyjścia do dalszych eksploracji Beskidu Małego.